| تحلیل گفتمان کتاب تفکر و پژوهش پایه ششم ابتدایی بر اساس الگوی فرکلاف؛ دلالت‌های هویت‌بخشی در آستانه ورود به نوجوانی |
| کد مقاله : 1247-7THEEPCK |
| نویسندگان |
|
هیدا طوافی * کارمند و استاد مدعو دانشگاه فرهنگیان همدان |
| چکیده مقاله |
| پژوهش حاضر با هدف واکاوی انتقادی سازوکارهای گفتمانی کتاب درسی تفکر و پژوهش پایه ششم ابتدایی و بازخوانی دلالت‌های هویت‌بخشی آن در آستانه ورود به نوجوانی انجام شده است. رویکرد پژوهش، کیفی انتقادی و روش آن تحلیل گفتمان انتقادی مبتنی بر الگوی سه‌بعدی نورمن فرکلاف (توصیف، تفسیر و تبیین) است که در پیوند با نظریات تحول شناختی (پیاژه)، تکوین هویت (اریکسون و مارسیا) و جامعه‌شناسی برنامه درسی (اپل و برنشتاین) به اجرا درآمد. جامعه پژوهش شامل کتاب درسی، راهنمای معلم و رسانه‌های ضمیمه آن در سال تحصیلی جاری بود که به‌صورت تمام‌شماری تحلیل شدند. یافته‌ها در سطح توصیف زبانی نشان داد که اگرچه متن در آغاز درس‌ها از فرایندهای ذهنی پرسشگرانه سود می‌برد، اما با غلبه ساختارهای مجهول در جمع‌بندی‌ها، وجهیت‌های الزامی و قطعی، قطب‌بندی‌های صلب واژگانی و استعاره‌های مهارگرانه، عاملیت فکورانه دانش‌آموز را تضعیف کرده و او را به مصرف‌کننده حقیقت ازپیش‌تعیین‌شده تنزل می‌دهد. در سطح تفسیر (عمل گفتمانی)، بینامتنیت تجویزی میان متون کهن تمثیلی و فرآیندهای پژوهشی مدرن به بستار معنایی انجامیده و حلقه کندوکاو را به مناسکی برای بازگویی پاسخ موردانتظار تبدیل کرده است. در سطح تبیین (عمل اجتماعی)، کارکرد ایدئولوژیک متن با اعمال قاب‌بندی قوی نامرئی، فرصت تعلیق سازنده و کاوشگری آزاد را سلب نموده و نوجوان را به‌جای دستیابی به هویت یکپارچه و فکورانه، به سمت هویت عاریه‌ای سوق می‌دهد؛ امری که به ایجاد شکاف میان مدرسه و زیست‌جهان رسانه‌ای دانش‌آموز و در نهایت شکل‌گیری هویت دوگانه (انطباق صوری در مدرسه و سردرگمی در بیرون) منتهی می کند. |
| کلیدواژه ها |
| تحلیل گفتمان انتقادی، الگوی فرکلاف، تفکر و پژوهش، هویت عاریه ای، عاملیت، نوجوانی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
