| واکاوی سه‌گانه مکان جغرافیایی، زمان و جامعه در مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی |
| کد مقاله : 1147-7THEEPCK |
| نویسندگان |
|
علیرضا دویران * گروه آموزشی جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| مطالعات اجتماعی به دلیل ماهیت میان‌رشته‌ای خود، پدیده‌های انسانی و اجتماعی را در پیوند با ابعاد مکانی، زمانی و اجتماعی مورد بررسی قرار می‌دهد. پژوهش حاضر باهدف واکاوی نحوه بازنمایی و ارتباط سه مؤلفه مکان، زمان و اجتماع در محتوای کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم ابتدایی انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی بود. جامعه‌پژوهش، محتوای کامل کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم را شامل 23 درس تشکیل داد و با توجه به محدود بودن جامعه، روش تمام‌شماری به کار گرفته شد. متن، تصاویر و فعالیت‌های آموزشی مرتبط با سه مؤلفه، بر اساس تعاریف عملیاتی مشخص، شناسایی و کدگذاری شدند. افزون بر بررسی حضور مستقل مؤلفه‌ها، روابط میان آن‌ها در قالب هم‌حضوری و تلفیق مفهومی تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که مؤلفه اجتماع از گستره بیشتری در محتوای کتاب برخوردار است، در حالی که مکان حضور نسبتاً گسترده و زمان حضور محدودتر و عمدتاً در محتوای تاریخی دارد. تحلیل تلفیقی نیز نشان داد که ارتباط مکان و اجتماع و همچنین زمان و اجتماع در برخی موضوعات برجسته است و نمونه‌هایی از حضور هم‌زمان هر سه مؤلفه مشاهده می‌شود؛ با این حال، این ارتباط در سراسر کتاب نظام‌مند و یکپارچه نیست. برونداد نظری پژوهش، ارائه چارچوب رابطه‌مند مکان–زمان–اجتماع برای تحلیل محتوای مطالعات اجتماعی است که بر گذار از هم‌حضوری موضوعی به تلفیق مفهومی تأکید دارد. براین‌اساس، ارتقای انسجام محتوایی مطالعات اجتماعی مستلزم سازمان‌دهی پدیده‌های اجتماعی بر مبنای تعامل زمینه مکانی، فرایند زمانی و کنشگران اجتماعی است. |
| کلیدواژه ها |
| مطالعات اجتماعی، مکان جغرافیایی، زمان، اجتماع، ابتدایی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
